स्वस्थ रहन दैनिक ८ देखि ९ घन्टा सुत्नु आवश्यक हुन्छ । पर्याप्त निद्रा नपुग्दा स्वास्थ्यमा विभिन्न समस्या देखिन सक्छन् । दैनिक काममा कठिनाई आउन सक्छ। धेरै प्रकारका मानसिक तथा शारीरिक समस्या आउन सक्छ ।

तर, जापानका ४० वर्षीय उद्यमी डेसुके होरीको कथा भने बेग्लै छ । उनी विगत १२ वर्षदेखि हरेक दिन ३० मिनेट मात्र सुत्छन् । उनले आफ्नो मस्तिष्कलाई यसरी प्रशिक्षित गरेका छन् कि उनी न्यूनतम निद्रामा पनि स्वस्थ रहन र दैनिक कार्य कुशलतापूर्वक गर्न सक्छन्।

अहिले उनले सर्ट स्लीप ट्रेनिङ एसोसिएसन चलाउँदै आएका छन् । जहाँ उनले २१ सयभन्दा बढी विद्यार्थीलाई न्यूनतम निद्रामा पनि कसरी स्वस्थ रहन सकिन्छ भनेर सिकाइसकेका छन् ।

यो सत्य हो कि होरी आफु पर्याप्त सुत्दैनन् र स्वस्थ छन्। तर, कम सुत्दा कसरी स्वस्थ रहन सकिन्छ भनेर उनले अरूलाई सिकाउने कुरामा चिकित्सा विज्ञहरू सहमत छैनन्।

भारत नयाँ दिल्लीको पीएसआरआई अस्पतालको पल्मोनोलोजी विभागकी वरिष्ठ कन्सल्टेन्ट नीतु जैनका अनुसार कुनै पनि तालिमको माध्यमबाट शरीरलाई आवश्यक पर्ने निन्द्रा कम गर्दा राम्रो नतिजा आउँदैन। यसले पुरानो निद्रा अभाव र धेरै रोगहरूको जोखिम निम्त्याउन सक्छ। यदि कसैलाई कम निन्द्रा लाग्छ भने यो शर्ट स्लीपर सिन्ड्रोमको कारण हुन सक्छ। मानसिक प्रशिक्षणको रूपमा कम निद्रालाई बढावा दिनु सही दृष्टिकोण होइन।

के हाे शर्ट स्लीपर सिन्ड्रोम ?
शर्ट स्लीपर सिन्ड्रोम एक अवस्था हो जसमा मानिसहरूलाईकम निद्रा चाहिन्छ। यस सिन्ड्रोमबाट पीडित व्यक्ति हरेक रात ४ देखि ६ घण्टा वा सोभन्दा कम सुत्छन्, तर जब उनी ब्युझिन्छन्, उनी अन्य व्यक्तिहरू जस्तै ऊर्जावान र स्वस्थ रहन्छन्।

शर्ट स्लीपर सिन्ड्रोमका लक्षणहरू के के हुन् ?
यसको मुख्य लक्षण भनेको दैनिक ४ देखि ६ घण्टा सुत्नु हो। सुत्नको लागि थप समय बिताउँदा पनि धेरै निद्रा आउँदैन। यस सिन्ड्रोमबाट पीडित व्यक्तिको निद्रा छोटो र स्थिर हुन्छ। उसले कम सुत्नको लागि कुनै अतिरिक्त प्रयास गर्नुपर्दैन। यो धेरै जैविक रूपमा हुन्छ।

शर्ट स्लीपर सिन्ड्रोम कति सामान्य ?

सन् २०१९ मा विज्ञान जर्नल न्यूरोनमा प्रकाशित एक अध्ययन अनुसार यो दुर्लभ अवस्था हो । यो अवस्था एक लाख मध्ये २-४ जनामा मात्र असर गर्छ।

शर्ट स्लीपर सिन्ड्रोमको कारण के हो ?

शर्ट स्लीपर सिन्ड्रोमका कारणहरूबारे निरन्तर अध्ययनहरू भइरहेका छन्। यसका पछाडिको कुनै खास कारण भने अहिलेसम्म खुलेको छैन । नेशनल लाइब्रेरी अफ मेडिसिनमा प्रकाशित एक अध्ययनका अनुसार प्राकृतिक रूपमा कम निद्रा चाहिने व्यक्तिहरूमा जीन उत्परिवर्तन पत्ता लागेको छ। तिनीहरूको DEC2 जीन वा ADRB1 जीनमा परिवर्तनहरू देखिएका छन्। शोधकर्ताहरू विश्वास गर्छन् कि यी आनुवंशिक परिवर्तनहरूको कारणले गर्दा छोटो निद्रा सिन्ड्रोम भएका मानिसहरूले कम निद्राको बावजुद ताजा महसुस गर्न सक्षम हुन्छन्।

निद्रामा यी परिवर्तनहरू सामान्यतया किशोरावस्थामा हुन्छन्। तर, यी समस्याहरू केही व्यक्तिहरूलाई वृद्ध उमेरमा पनि हुन सक्छ। यसको पछाडि हर्मोनल परिवर्तनलाई कारण मानिन्छ ।

शर्ट स्लीपर सिन्ड्रोम उपचार सम्भव छ ?

शर्ट स्लीपर सिन्ड्रोम भनेको निद्राको विकार वा रोग नभएकाे डाक्टर बताउँछन् । यो अवस्था केहि दुर्लभ मानिसहरूमा मात्र पाइन्छ। यसले अहिलेसम्म कुनै पनि प्रकारको स्वास्थ्य समस्या देखिएको छैन। त्यसैले यसको उपचार आवश्यक छैन। कतिपय अवस्थामा, यसलाई सामान्य अवस्थामा ल्याउन केही उपचार पनि दिइएको पाइन्छ। तर सफल भने हुन सकेकाे छैन ।

राम्रो र गुणस्तरीय निद्राको लागि निद्राको स्वच्छता आवश्यक छ। स्लीप फाउन्डेसनका अनुसार निदाउने तर बारम्बार उठ्ने समस्या भएका मानिसहरूले यी निद्रा स्वच्छता सुझावहरू पालना गर्नुपर्छ।

– दैनिक भास्करबाट