स्क्रब टाइफस र कोरोना भाइरस (कोभिड-१९)को लक्षण मिल्दो जुल्दो छ । ज्वरो आउने । स्वासप्रश्वासमा समस्या आउने । वाक वाक लाग्ने । बान्ता हुनेलगायतका लक्षण मिल्ने गर्छ । यस्ता लक्षण देखिएपछि धेरैले कोभिड परीक्षण गर्छन् । कोभिड रिपोर्ट नेगेटिभ आएपछि केही होइन भन्ने हुन्छन् । कोभिड होइन रहेछ भनेर एन्टिबायोटिक औषधि खाने गरेको देखिन्छ । तर, त्यसरी खानु हुँदैन । यदि, कोरोना नेगेटिभ देखिए स्क्रब टाइफसको परीक्षण गर्नु पर्छ । स्क्रब टाइफस देखिए माटाइफाड हुने हुन्छ ।

टेकु अस्पतालमा कोभिड संक्रमण देखिनुभन्दा अघि स्क्रब टाइफसका बिरामी आउने गर्थे । तर, अस्पताललाई कोभिड अस्पताल बनाएपछि त्यस्ता बिरामी आउँदैनन् । साउन र भदौँ महिनामा स्क्रब टाइफसका बिरामी देखिने गर्छन् । अहिले पनि अन्य जिल्लामा यसका बिरामी फाटफुट देखिरहेका छन् ।

यो मुसामा देखिने एक प्रकारको सानो किर्ना अर्थात माइट आँखाले देख्न गाह्रो हुन्छ । त्यसले हाम्रो शरीरको काखी, खुट्टाको काप, ढाड छातीमा टोक्छ । त्यसले टोकेपछि हामीमा स्क्रब टाइफस भन्ने रोग लाग्ने हो । यसको समयमा उपचार गर्न सकेमा निको हुन्छ । तर, यसलाई समयमा पहिचान गरिएन् भने शरीरका अंगहरू कलेजो, फोक्सो आदिको संक्रमण भई गम्भीर असर गरी मृत्युसमेत हुन्छ ।

सामान्यतय शहरभन्दा गाउँघरका मानिसहरू स्क्रब टाइफसबाट प्रभावित भएका देखिन्छ । फोहोरमा मुसाको लागि चलखेल गर्ने राम्रो वातावरण हो । सहरमा पनि स्क्रब टाइफसको जोखिम देखिन सक्छ । भारतको तथ्यांक हेर्दा स्क्रब टाइफसका बिरामीहरू बढेका छन् । कतै नेपालमा पनि स्क्रब टाइफस घातक भएर आउने त हैन भन्ने शंका गर्न सकिन्छ । नेपाल र भारतको बीचको खुल्ला सिमानाका कारण यो समस्या नेपालमा पनि आउन सक्ने सम्भावना छ ।

भाइरस संक्रमणले शरीरमा बिमिरा आउने हुन्छ । त्यो कोरोनाका बिरामीमा पनि देखिन्छ । डेँगुका बिरामीमा पनि । स्क्रब टाइफसका बिरामीमा कानमा आवाज आएजस्तो मात्र हुन्छ । जुन स्थानमा पहिला-पहिला स्क्रब टाइफस देखिएका छन् । यदि, स्क्रब टाइफसका लक्षण देखिएमा ‘डक्सिसाइक्लिन’ भन्ने औषधि लिन सकिन्छ ।

यो परीक्षण गर्ने सुविधा नभएको खण्डमा मात्र प्रयोग गर्ने हो । तर, सकेसम्म परीक्षण गर्नु राम्रो हुन्छ । यसले ४८ घण्टामा ज्वरो घटाउँछ । यो औषधि गर्भवती र ८ वर्ष मुनिका बालबालिकाहरूलाई दिनु हुँदैन । उनीहरूलाई एजिसोमाइसेन नामक औषधि दिन सकिन्छ । यसका कुनै पनि लक्षण देखिए स्वास्थ्यकर्मीसँग सल्लाह गर्नु पर्छ । हालसम्म यसको कुनै खोप बनिसकेको छैन ।

यसका लक्षणहरू

• उच्च ज्वरो आउनु,
• आँखा रातो हुनु,
• शरीरमा बिमिरा देखिनु,
• धेरै टाउको दुख्नु,
• टोकेको ठाउँमा चिलाउने वा कहिले काही कालो दाग देखिनु,
• जोर्नी र मांसपेशी दुख्नु,
• खोकी, बान्ता पेट दुखाई तथा पखाला लाग्नु र श्वास प्रश्वासमा समस्या हुनु ।
  

बच्ने उपाय

• किर्नाको टोकाइबाट सुरक्षित रहन खेत, झाडी वा वन जंगल जाँदा लामो बाउला भएको कपडा लगाउने ।
• खुल्ला चौरमा बस्दा कपडा ओच्छ्याएर मात्र बस्ने ।
• घर वरिपरिको खेतबारीमा घाँसहरू धेरै बढ्न नदिने र सफा राख्ने ।
• झाडीमा जाँदा जुत्ता लगाउने ।
  

(शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका डा. पुनसँग मेरो न्युजकर्मी सञ्जिता खनालले गरेको कुराकानीमा आधारित )