काठमाडौँ । नेकपा एमालेका अध्यक्ष एवंम प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले विगतको अडानमा लचिलो बन्दै आफू २०७५ जेठ ३ पूर्वको अवस्थामा फर्किने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे । तर उनले त्यहाँ कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवालाई प्रधानमन्त्री बनाउन सर्वोच्चमा बुझाएको हस्ताक्षर खनाल–नेपाल समूहले फिर्ता लिनुपर्ने सर्त अगाडी सारे ।

नेपाल समुहकै दोस्रो तहका कतिपय नेताहरुसँगको अनौपचारिक छलफलका आधारमा ओलीले खनाल नेपाल समुहलाई सम्वोधनका लागि त्यस्तो प्रस्ताव अगाडी सारेको बताइएको थियो । तर नेपाल पक्षले ओलीको प्रस्तावमा सकारात्मक जवाफ दिएन ।

खनाल – नेपाल समूहले ओलीको वक्तब्य भ्रमपूर्ण भएको प्रतिक्रिया दियो । । खनाल-नेपाल समूहले गत वैशाख ७ र २६ गते आफूहरूले बुझाएको ६ बुँदे मागमा ओली गम्भीर नभएको आक्षेप लगाउँदै ओलीको वक्तव्यमा प्रयोग गरिएको भाषा र बुँदाहरू केलाउँदा जालझेल, अन्योल र भ्रमको आधारमा अरूलाई अलमल्याउने र विभाजित गर्ने दुराशय देखिएको टिप्पणी गरेको छ ।

एमाले एकताका लागि भनेर हिडिरहेका बामदेव गौतमले पनि ओली र नेपाल समुहको धारणा सार्वजनिक गरेपछि मंगलबार आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरे । उनले जेठ २ गते कायम रहेको पार्टीको स्थायी कमिटीको बैठक बोलाएर विवाद समाधान गर्न गौतमले प्रस्ताव गरे । ओलीलाई २०७५ जेठ २ गते कायम रहेको दुई बरिष्ठ नेता, चार उपाध्यक्ष, एक महासचिव, दुई उपमहासचिव र पाँच सचिवसहितको स्थायी कमिटी बैठक बोलाउन गौतमले आग्रह गरे ।
ओलीको वक्तब्यमा २०७५ जेष्ठ ३ गतेपूर्व अवस्थामा फर्काउने भनेका छन् । नेपाल समुहले भाषा प्रष्ट नआएको भन्द्यै जेष्ठ २ मा फर्किनुपर्ने बताएको छ ।

एक दिनको अन्तरका कारण पनि एमालेभित्रको एकतामा ओली र खनाल – नेपालका आ–आफ्ना अडान देखिएका छन् । यसले ओलीको प्रस्तावमा पनि खनाल नेपाल समुह लचिलो देखिएका छैनन । ओली अझै एकतामा गम्भीर नभएको आक्षेप खनाल नेपाल समुहको छ ।

के छ , ०७५ जेठ २ र ३ मा फरक

सर्वोच्चले २३ फागुनमा नेकपाको एकता बदर गदै पूर्ववत अवस्थामा एमाले माओवादीलाई फर्काइदिएपछि खनाल नेपाल समुहले त्यसबेला देखि नै अव पार्टीलाई ०७५ जेष्ठ २ मा फर्काउनुपर्ने बताउँदै आएको छ ।

तर ओलीले त्यो मागलाई सुने / नसुनेझै गरेका थिए । पार्टी धेरै अगाडी बढिसकेकोले अव ०७५ जेष्ठ २ मा फर्किन नसक्ने भन्दै ओली समुहले आफु पक्षका नेताहरुको मात्र बैठक राखेर नवौं महाधिवेशनले निर्वाचित गरेको केन्द्रीय समितिलाई महाधिवेशन आयोजक समितिमा रुपान्तरण गरेका थिए ।

माओवादी छोडेर आएका रामवहादुर थापा (बादल) सहितका २३ नेतालाई आयोजक समितिमा मनोनित गरे । स्थायी समिति पनि त्यही अनुसार बनाए । नेपाल पक्षका नेताहरुका जिम्मेवारी पनि खोसियो ।

त्यसमा नेपाल पक्षले निरन्तर आपत्ति जनाउँदै आए । तर ओलीले त्यसलाई अटेर गरेरै अगाडी बढे । अहिले ओलीले जेठ ३ पूर्वको अवस्थामा फर्किन तयार रहेको बताएका छन् । यसलाइृ नेपाल पक्षले शंकाले हेरेको छ ।

प्रधानमन्त्रीका परराष्ट्र सल्लाहकार समेत रहेका डा राजन भट्टराईले जेठ ३ पूर्व भन्नु र जेठ २ भन्नु एउटै रहेकोले त्यसमा शंका गरिरहनु पर्ने विषय नै नभएको बताउँछन् । ‘प्रधानमन्त्रीको ६ बुद्धे प्रस्तावमा शंका गरिरहनु पर्ने अवस्था नै छैन । विषय सबै प्रष्ट छन्,’ डा भट्टराईले भने,–‘उहाँहरु खनाल ( नेपाल समुह) भित्र एमाले फुटाउनै पर्ने पक्षमा केही नेताहरु हुनुहुन्छ, उहाँहरुको अनेक तर्क छ, तर त्यहाभित्र पनि प्रधानमन्त्रीको अपिल पछि सकारात्मक भन्ने साथीहरु पनि हुनुहुन्छ ।’

ओलीले २०७५ जेठ २ भन्दा पनि नेकपाको केन्द्रीय कमिटीका सदस्यहरूमध्ये एकताको पक्षमा उभिएका व्यक्तिहरूलाई आधार मानेर केन्द्रीय कमिटी र स्थायी कमिटीका संरचना गतिशील हुने भनेकोमा नेपाल पक्षको आपत्ति छ ।

नेपाल समुहको भनाईमा ओलीको यो अभिव्यक्ति

२०७५ जेठ ३ अवस्थामा माओवादी केन्द्रसँग एकता गर्दाका एमालेतर्फका २४१ र माओवादी छोडेर आएका २३ केन्द्रीय नेतासम्मको अर्थ लाग्ने बताउँदै आईरहेको छ । त्यसो गर्दा ओलीले आफनो समुहको वलियो उपस्थिती भएको कमिटि बनाउन चाहेको आरोप खनाल नेपाल पक्षको छ ।

खनाल नेपालपक्षकी नेतृ अष्टलक्ष्मी शाक्यले जेष्ठ २ र ३ गतेमा धेरै अन्तर भएको बताइन् । उनका अनुसार जेठ २ भनेको एमालेको ९ औं महाधिवेशनबाट निर्वाचित भएर आएको कमिटी भएको र जेठ ३ भनेको एमाले माओवादी केन्द्र एकताहुँदाको जस्तै कमिटी हो ।

उनले ३ मा जाँदा माओवादीबाट आएका रामबहादुर बादल सहितका नेतालाई समेटेर बनाउन खोजेको बताइन् ।

तर ओली पक्षका नेता कर्ण थापाले भने नेपाल पक्षका नेताहरुको वुझाईमै अन्तर देखिएको बताए ।

‘जेष्ठ २ र जेष्ठ ३ पूर्व भन्नु एउटै होइन र रु’ नेता कर्णले भने, ‘उहाँहरु (खनाल नेपाल समुह) को वुझाईमै अन्तर देखिएको छ । ’

नेपाल समुहले भने नवौं महाधिवेशनले निर्वाचत गरेको २०३ जनाको केन्द्रीय कमिटिलाई भनेको छ । त्यसमध्ये एक जनाको निधन भएकोले अहिले २०२ जना रहेको कमिटिको कुरा गरेको हो । त्यसमा खनाल नेपाल पक्षका ९२ जना नेता थिए ।

तर जेष्ठ ३ पूर्व र नेकपा हुँदा एकता पक्षधर रहेको भन्दा माओवादी केन्द्रसँग एकता गर्दा थपिएका ४० नेतामा ८ जना मात्र नेपाल पक्षका रहेका र त्यसमा पनि ३ जना नेता ओली समुहमै लागिसकेका र माओवादी छोडेका २३ नेतासम्म समेटिने कुरा ओलीले गर्न खोजेको नेपाल पक्षको भनाई छ । त्यसलाई अहिले मानेर जान नसकिने खनाल नेपाल पक्षको भनाई छ ।

पटक –पटक वार्ता तर निस्कदैन निश्कर्ष

एमालेभित्रको विवादमा मिलाप खोज्ने उदेश्यले दुई पक्षका नेताहरुका वीचमा औपचारिक / अनौपचारिक बार्ता निरन्तर हुँदै आएका छन् । ओलीको ६ वुँदे प्रस्ताव र नेपाल पक्षको जवाफी प्रस्ताव पछि पनि अनौपचारिक रुपमा ओली पक्ष र खनाल नेपाल पक्षका दोस्रो तहका नेताहरुका वीचमा मंगलवार साझ कुपन्डोलस्थित होटल समिटमा वार्ता भयो ।

सुवास नेम्वाङ् , प्रदीप ज्ञवाली लगायतका ओली पक्षका नेता र गोकर्ण विष्ट, सुरेन्द्र पाण्डे, योगेश भट्टराई लगायतका नेपाल पक्षका नेताका बीचमा मंगलवार पनि होटल समिटमा अनौपचारिक वार्ता भएको हो । तर ठोसमा निश्कर्ष निस्केको छैन ।

त्यसभन्दा अगाडी पनि होटल ‘र्‍याक एण्ड यति’ मा पनि दुई पक्षका युवा नेताहरुको मध्यरातसम्म समेत पार्टी विवाद मिलाउने प्रयास सहित औपचारिक बार्ता भएका हुन् । माधव नेपाल र प्रधानमन्त्री ओलीका वीचमा बैशाख अन्तिम साता वान टु वान बार्ता भएपछि दुवै पक्षका ५/ ५ जना रहेको कार्यदल पनि बन्यो । कार्यदल स्तरमा पनि छलफल भयो । तर निश्कर्ष निस्कन सकेको छैन ।

विवादले निश्कर्ष निस्कन नसक्दा एमाले उम्मेदवार रामबहादुर थापा र माधव नेपाल पक्षको असहयोगकै कारण निर्वाचनमा राष्ट्रि«य सभाको उपचुनावमा पराजित बने । लुम्विनी प्रदेशमा पनि त्यही रोग दोहोरियो ।

कर्णाली र सुदुरपश्चिम प्रदेशमा माओवादी मुख्यमन्त्री एमालेकै माधव नेपाल पक्षको सहयोगका कारण जोगिएका छन् । नेपाल पक्ष ओलीको चाहना विपरित माओवादीका मुख्यमन्त्रीको कुर्शी जोगाउन ढाल बनेर उभिईदिएका छन् । यसले पनि विवादलाई साघुर्‍याउने भन्दा झन टाढा – टाढा बनाउँदै लगेको छ ।

यस्तो छ दुईपक्षबीचको वार्ता श्रृंखला

वैशाख ८– ओली र नेता योगेश भट्टराई भेटवार्ता
वैशाख ९– ओली र माधव नेपालको भेटवार्ता
वैशाख २७– नेता नेपाल, सुवास नेम्वाङ र विष्णु पौडलबीचको वार्ता ।
वैशाख २७– ओली र नेपाल पक्षका नेताहरुको वार्ता ।
वैशाख ३०–ओली र नेपालको वार्ता ।
वैशाख ३१– ओली र नेपालपक्षबीचको वार्ता । वार्तामा ओलीसहित संसदीय दलका उपनेता सुवास नेम्वाङ, महासचिव तथा उपप्रधानमन्त्री ईश्वर पोखरेल, गृहमन्त्री रामबहादुर थापा ९बादल० र अर्थमन्त्री विष्णु पौडेल थिए भने नेपाल पक्षबाट नेता नेपालसहित घनश्याम भुसाल, सुरेन्द्र पाण्डे, रघुजी पन्त, गोकर्ण विष्ट र भीम रावल सहभागी ।
वैशाख ३१–ओली र नेपालको वार्ता ।
जेठ १– ओली र नेपालको वार्ता ।
जेठ २–ओली र नेपालको वार्ता ।
जेठ २– एमाले भित्रको विवाद समाधानको प्रस्ताव तयार पार्न कार्यदल गठन
जेठ १७ गते– विष्णु पौडेल, सुवास नेम्वाङ, प्रदीप ज्ञवाली, नेपालप क्षका घनश्याम भुषाल, सुरेन्द्र पाण्डे, योगेश भट्टराई र गोकर्ण विष्टबीचझण्डै ५ घण्टा भन्दा लामो समयसम्म छलफल ।

जेष्ठ २५ गते : सुवास नेम्वाङ, प्रदीप ज्ञवाली, सुरेन्द्र पाण्डे, योगेश भट्टराई, गोकर्ण विष्ट लगायतका दोस्रो तहका नेताका वीचमा छलफल ।

अनौपचारिक सम्वाद पनि यसवीचमा धेरै पटक नेताहरुका वीचमा भईरहेको ।

अब हुन्छ के ?

ओलीले नेता नेपाल, खनाल , भीम रावल सहित ११ नेतालाई पार्टी सदस्य समेत नरहने गरी कारवाही गरिएको अवस्था छ । १२ अन्य थप नेतालाई स्पष्टीकरण सोधिएको छ । प्रदेश तहमा पनि अन्य कतिपय नेतालाई स्पष्टीकरण सोधिएको छ ।

तर स्पष्टीकरण सोधिएका नेतामाथी के गर्ने निर्णय ओलीले नलिदे अहिले एकताका लागि अपिल छ । ओलीको अपिलको जवाफ नेपाल पक्षले सकारात्मक रुपमा दिएन । यसले नेपाल समुहमा भने तरंग छ । नेपाल समुहमा यसले विभाजनको रेखा कोर्ने सम्भावना बढेर गएको नेताहरुकै तर्क सुनिन्छ ।

नेपाल पक्षका नेतृ अष्टलक्ष्मी शाक्यले पार्टी अध्यक्ष ओलीले पार्टी एकताको लागि गरेको आह्वान राम्रो भएपनि त्यसमा झुटा र भ्रम छर्ने गरी आएको बताइन् । उनले भनिन्,–‘हामीले पटक पटक पार्टी एकताको लागि जोड दियौं । पार्टीलाई ०७५ जेठ २ को अवस्थामा लगे एकता हुन्छ, झुक्याउने मात्र गर्न खोजे हुदैन । हामी एमालेको एकता चहान्छौ । विभाजन, टुकराउन चाहदैनौँ । पार्टीमा रगत पसिना बगेको छ । यो पार्टी निमार्णको लागि जेल नेल खाएका छौं ।”
उनले पार्टीलाई चटक्क छोड्दा कस्तो पिडा होला ? भनेर प्रश्न गरेकी छिन् ।

ओली पक्षका नेता कर्ण थापाले पार्टी एकता नहुने भन्ने प्रश्न नै नरहेको बताए । उनले माधव नेपाल पक्षले पार्टीका विरुद्धमा सम्पूण गतिविधि गर्दा पनि पार्टी अध्यक्षका तर्फबाट नेकपा एमालेमा रहेका मान्छेलाई एमालेमा नै रहन अन्तिम प्रयत्न गरेको बताए । उनले पार्टी संवैधानिक र कानुनी रुपले पनि फुट्न नसक्ने भन्दै नेपाल समूह पार्टीबाट हट्ने काम गर्दै आएको बताए । उनले भने, “माधव नेपालका पछि मान्छे नजाउन भनेर अध्यक्षले हदैसम्म लचकता अपनाएर पार्टीको एकताको आह्वान गर्नु भएको हो । पार्टी एक ढिक्का रहन्छ । सुद्धिकरणको अभियान हुन्छ । पहिला एमालेको पदमा रहेका केही मान्छे पार्टीमा रहदैन ।”

राजनीतिक विश्लेषक डा. विष्णु दाहालका अनुसार ओली आफ्नो समूहभित्रबाट नै घेराबन्दीमा पर्दै आएका छन् । उनले नेपाल पक्षमा रहेका योगश भट्टराई, सुरेन्द्र पाण्डे लगायतका नेतालाई लगेर नेपाल समुह भित्र विभाजनको प्रयास ओलीले गरेको बताए ।

उनले भने, “नेपाल समूह छुटेर अर्को पार्टी गठन गरेर १०÷१५ वर्ष मेहनत गर्नुपर्ने भन्दापनि पार्टी भित्रबाट अन्र्तसंघष गरेर ओलीको बर्हिगमन गर्ने , पार्टीको चुनाव चिन्ह, झण्डाप्रति मोहो उनीहरुमा पनि देखिएको छ । पार्टीमा वैचारीक द्धन्द्ध नभई पदीय द्धन्द्ध भएकाले यो जे जस्तो भएपनि को पदमा रहने भन्ने कुरा हो । त्यसकारण यो त्यती ठुलो हो भन्ने लागदैन ।” उनले सबैले पार्टी एकतामा नै जोड दिएको बताए । ओली समूहपनि मथ्थर भएको, ओलीपक्षमा पनि अन्तरकलहभएकाले नेपाल समूहले सहज स्थितिको अनुमान गर्दै गएकाले पार्टी एक हुने उनले बताए ।